Elektronik ve Elektronik Bölümü Bölümünden Temel Mantık Kapıları ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. Mattet
    Usta Üye


    Temel Mantık Kapıları





    Temel Mantık Kapıları Forum Alev
    Temel Mantık Kapıları
    Tüm okurlara mutlu ve sağlıklı bir yeni yıl diliyorum. Bu ay, bu güne kadar oynadığımız lojik değerleri, mantık kapıları ile kontrol etmeyi öğreneceğiz. Konuya girmeden önce, henüz maillerine cevap yazamadığım bütün okurlardan özür diliyorum. Günde yaklaşık sırf elektronik hobi ile ilgili 20-30 mail alıyorum. O bakımdan geri dönmem zaman alıyor. Şu anda cevaplanacak ikiyüzün üzerinde mail beni bekliyor. Hepsini zamanla cevaplayacağım tabiki. Fakat geri dönmem zaman alacaktır. Bu konudaki anlayışınız için şimdiden teşekkür ediyorum.
    Daha öncede belirttiğimiz gibi, pek çok kontrol yapısı sadece iki durumdan birisi olabilen kararlara dayanır. Bu durumlar, "1" ve "0" sinyalleridir. Bu sinyallerinin durumlarını kontrol etmek için sık kullanılan yöntemlerden bir taneside TTL entegre devreleridir.
    Yaptığımız devrelere her zaman bir bilgisayar ekleyemeyiz. Alınacak çok basit kararlar için mantık kapıları kullanabiliriz. Çok soyut bir kavram gibi görünsede bu mantık kapılarını TTL entegresi olarak elinizde tutmanız ve dokunmanız mümkündür. Örneğin bir asansör devresi, garaj kapısı kontrolü, su seviyesi kontrolü ve benzeri uygulamaları, bu mantık kapıları ile geliştirmek mümkündür.
    Komplike gibi görülen devreler bu mantık kapıları ile basit şekilde gerçekleştirilebilir. Bir TTL devresi kurarken dikket etmeniz gereken en önemli nokta mümkün olduğu kadar az kapı ile, mümkün olduğu kadar çok iş yaptırabilmek ve devrenin verimini arttırabilmektir. Bunun için geliştirilmiş bir çok yöntem vardır. Bu yöntemlerden önce, temel mantık kapılarına şöyle bir göz atalım.
    AND Kapısı:
    En çok kullanılan kapılardan bir taneside AND kapısıdır. Bu kapının çıkışının "1" olması için bütün girişlerinin de "1" olması gerekmektedir. Örneğin aşağıdaki C çıkışı sadece ve sadece hem A hem de B girişleri "1" olduğu zaman "1" olur. Diğer bütün durumlarda sonuç "0" dır. Doğruluk tablosu aşağıdaki gibidir.


    OR Kapısı:
    İkinci sık kullanılan kapı ise OR kapısıdır. Bu kapının "1" çıktısını vermesi için, girişlerinden sadece bir tanesinin "1" olması yeterlidir. C çıkışının "1" olması için A yada B girişlerinden herhangi bir tanesinin "1" olması gereklidir. Eğer tüm girişler "0" ise çıkış ta "0" olacaktır.

    Ters Çevirici (INVERTER):
    Ters çevirici, adından da belli olduğu gibi, giren sinyalin tersinin çıkışını sağlar. Örneğin A girişine "1" girerse, B çıkışı "0" olacaktır.


    NAND Kapısı:

    NOT AND kapısı, AND kapısının değilidir. Yani AND kapısının sonucun terslenmiş halini elde etmek için kullanılır. Yani AND kapısına eklenmiş bir INVERTER 'dan oluşur.

    NOR Kapısı:
    NOT OR kapısı, OR kapısının sonuna eklenmiş bir INVERTER dan oluşur.

    XOR kapısı:
    Exclusive OR kapısı çok sık kullanılmaz. İki girişin aynı olup olmadığını kontrol eder. Eğer girişler farklı ise sonuç "1" olacaktır. Aynı ise sonuç "0" dır.

    Şimdi gelelim, bu mantık kapıları ile nasıl bir devre oluşturulacağına. Uygulama olarak basit bir devre gerçekleştirelim. Örneğin elimizde 3 adet buton olsun ve bu butonlardan herhangi 2 tanesine aynı anda bastığımızda bir ledi yakalım. Ama üçüne aynı anda bastığımızda yanmasın. Hiç birine basmadığımız zamanda yanmasın. Basit bir uygulamadan başka hiçbir işe yaramayacak bir devre gibi gözüksede, üşenmeden gerçekleştirmenizi öneriyorum.
    İlk bakışta bu kapılardan bir devre çıkarmak çok zor bir iş gibi gözüküyor. Fakat iş esasında o kadar zor değil. 19. yüzyılda Cambridge matematikçilerinden George Boole, mantık ifadelerinin gösterilmesi ve işlem yapılabilmesi için kullanılan bir cebirsel işaretleme sistemi geliştirdi. Bu cebir, bileşik mantık devrelerinin tasarımında da kullanıldı. Bu cebir sisteminde AND fonksiyonu nokta (.) ile, OR fonksiyonu artı (+) ile gösterilir. NOT (Değil) fonksiyonu ise, sinyalin üzerine bir çubuk çizilerek gösterilir.
    Kullanılacak kapıların minimum düzeye indirilmesinde kullanılan bir diğer yöntem de Karnaugh haritalarıdır. Bu haritalar, doğruluk tablolarının iki boyutlu gösteridir. Fakat şimdilik işin çok matematiksel derinliğine inmeyelim. Daha ileride bu harita yöntemini kullanarak devre tasarımı gerçekleştireceğiz.
    Şimdi yukarıda bahsettiğimiz bu devrenin tüm giriş çıkış olasılıklarını göz önüne getirelim. A, B ve C bizim girişlerimiz olsun. Bu durumda, butonların herhangi iki tanesinin "1" olduğu durumlarda elde ediceğimiz çıkış "1" olsun. Aşağıdaki tabloda hangi durumda hangi çıkışı almak istediğimiz i belirleyelim.
    DURUM
    A
    B
    C
    Çıkış
    1
    0
    0
    0
    0
    2
    0
    0
    1
    0
    3
    0
    1
    0
    0
    4
    0
    1
    1
    1
    5
    1
    0
    0
    0
    6
    1
    0
    1
    1
    7
    1
    1
    0
    1
    8
    1
    1
    1
    0

    Görüldüğü gibi bizi sadece 4,6 ve 7 numaralı durumlarla ilgileniyoruz. Şimdi bu durumları Boole cebiri ile gösterelim,

    4. durumda sadece B ve C butonlarına basıldığı var sayılıyor. 6. durumda ise A ve C butonlarına basıldığı var sayılıyor. 7 numaralı durumda ise A ve B butonlarına aynı anda basıldığı var sayılıyor. İşte bu sonuçların her hangi bir tanesinin doğru olması durumunda ledimiz yanacak. Bu nedenle fonksiyonu yazarken bu üç durumu (+) ile yanyana yazarak belirtebiliyoruz.

    Fonksiyonumuzun mantık şeması aşağıdaki gibidir.

    Devremizi kurarken, AND kapısı için 1 adet içerisinde üç tane üç girişli AND kapısı içeren 7411 , OR kapısı için, 1 adet içerisinde üç adet üç girişli OR kapısı içeren 744075, Inverter (tersleyici) için ise, içerisinde altı adet inverter olan 7406 kullanabilirsiniz. Bu entegrelerin iç yapıları aşağıdaki gibidir. Yukarıdaki fonksiyon şemasına göre bu entegreleri kullanarak lojik voltajımızı mantık kapılarından geçirebilirsiniz. Sonuçta elde ettiğiniz çıkış değeri ile, herhangi bir ledi, yada transistörlü röle devresini tetiklemeniz mümkün olabilir. Girişteki lojik voltajları ise paralel portunuzun DATA pinlerinden elde etmeniz mümkündür. Paralel porttan nasıl lojik voltaj elde edildiğini henüz bilmiyorsanız, bu köşemizi ilk kez okuduğunuz anl----- geliyor.











  2. Alev
    Özel Üye

    Temel Mantık Kapıları Makalesine henüz yorum yazılmamış. ilk yorumu siz yapın


Sponsor Bağlantılar
5 üzerinden | Toplam : 0 kişi
islami Siteler Mumine